Tijd en ruimte

Iran, tot 1935 Perzië genoemd, heeft een zeer oude cultuur en wordt beschouwd als één van de bakermatten van onze beschaving. Dochter van Isfahan speelt zich af tijdens de zeventiende eeuw, wanneer Sjah Abbas de Grote het land regeert. Sjah Abbas was sjah van Perzië van 1587 tot 1629 en behoorde tot de dynastie van de Safaviden. Deze Turkssprekende sjiieten heersten vanaf 1501 over Iran. Zij maakten het sjiisme tot staatsgodsdienst en benoemden Isfahan tot hoofdstad.

Vóór ons strekte Isfahan zich in alle richtingen uit, en de aanblik van die duizenden huizen, tuinen, moskeeën, bazaars, scholen, karavanserais, kebab- en theehuizen vervulde ons met ontzag. (...) 'Ik heb nog nooit zoiets moois gezien.'

Wanneer de hoofdpersoon Isfahan voor het eerst binnenkomt, wordt ze overdonderd door de schoonheid van de stad. Onder Sjah Abbas kwam Isfahan tot grote bloei. Hij liet parken, bruggen en wegen aanleggen en bibliotheken, moskeeën en vele andere prachtige gebouwen ontwerpen. Het grote plein Meidan Enam (in het boek Weerspiegeling van de Wereld genoemd) is in zijn tijd aangelegd en is nog steeds één van de grootste pleinen ter wereld. Isfahan is een van de oudste steden van Iran en stond bekend als een belangrijke internationale handelsstad. De Nederlandse VOC had in deze tijd een handelspost in Isfahan. De stad werd door de Perzen wel Nisf-e-Jahan genoemd: de halve wereld. Wanneer men Isfahan had gezien, had men de halve wereld gezien, zo was de redenering.

Feit en fictie

De auteur vermengt historische gebeurtenissen en bestaande tradities met fictie en fantasie. Tijdens het bewind van Sjah Abbas kregen de kunsten in Isfahan een belangrijke impuls. Niet alleen op gebied van architectuur, maar ook op het gebied van tapijtknopen, kalligrafie en andere handvaardigheden. In de koninklijke werkplaatsen werden tapijten gemaakt die gretig aftrok vonden in Europese vorstenhuizen. Veel van de tapijten die in deze tijd zijn gemaakt, worden nog steeds beschouwd als de mooiste tapijten die ooit zijn ontworpen.

Iran kent een lange traditie van mondelinge overlevering, die vele eeuwenoude volksverhalen, gedichten, parabels en legenden omvat. Een aantal van deze verhalen is opgenomen in de roman. De roman zelf heeft eveneens de vorm van een vertelling, aan ons verteld door een anonieme vertelster. Amirrezvani verklaart in een interview de naam van de hoofdpersoon bewust onbekend te laten, omdat de meeste grote Iraanse kunstwerken, tapijten en verhalen uit die tijd anoniem zijn.

Een opvallende traditie van de Iraanse (Sjiitische) cultuur die voorkomt in het verhaal is de sigheh. Bij deze tijdelijke huwelijksovereenkomst betaalt een man een vrouw om voor bepaalde tijd zijn echtgenote te zijn. Deze overeenkomst kan voor enkele minuten tot 99 jaar worden afgesloten. Hoewel de regeling door soennieten en westerlingen vaak wordt veroordeeld als een vorm van gelegaliseerde prostitutie, bestaat deze overeenkomst tot op de dag van vandaag.

Lees- en discussievragen

Over de tijd:
Dochter van Isfahan speelt zich af in de zeventiende eeuw. Vindt u dit duidelijk naar voren komen in de roman, of had het verhaal zich ook in een andere tijd af kunnen spelen?

Over de thema's:
Welke thema's uit het boek ziet u verbeeld op de omslag van het boek? Zijn dit wat u betreft de belangrijkste thema's van het boek of kunt u nog andere noemen?
In het boek worden controversiële thema's behandeld, zoals het uithuwelijken van jonge meisjes, het tijdelijke huwelijk (de sigheh) en de verplichte gesluierdheid voor vrouwen. Wat vindt u van de manier waarop deze thema's behandeld worden?
Voegen ze iets nieuws toe aan uw mening over deze onderwerpen?
De Engelse titel van het boek is The blood of flowers. Kunt u deze titel verklaren?

Over de opbouw:
Net als een tapijt uit meerdere lagen is geweven, is de roman ook te beschouwen als een raamvertelling met meerdere lagen. Hoeveel lagen heeft het verhaal volgens u?
Twee van de vertellingen in het boek heeft Amirrezvani zelf geschreven, de andere zijn traditionele vertellingen. Welke heeft ze zelf geschreven? Wat is de functie van deze verhalen?
Voegen de traditionele verhalen die zijn opgenomen in het boek iets toe voor u? Zo ja, wat? Welk verhaal vond u het mooist?
De wijze vrouw die de hoofdpersoon tips geeft om Fereydoon tevreden te houden in bed, legt haar het spel van de liefde uit aan de hand van de traditionele verhaalopbouw. Vindt u dat Amirrezvani deze spanningsopbouw zelf toepast in de roman?
De sigheh met Fereydoon zorgt ervoor dat het verhaal een wat Sheherazade-achtige wending krijgt. Op welke manier?
De beslissing van de hoofdpersoon om de sigheh te beëindigen en haar leven anders in te richten is het gevolg van meerdere gebeurtenissen eerder in het verhaal. Welke achtereenvolgende gebeurtenissen en gesprekken brengen haar tot het inzicht dat het beter is zonder Fereydoon verder te gaan?

Over de personages:
Wat vindt u van de vrouwen in het boek en van de manier waarop ze met zaken omgaan die in onze ogen wellicht wat vrouwonvriendelijk lijken (polygamie, onderworpenheid aan de man, het dragen van volledige lichaamsbedekking)?
Personages die goed zijn uitgewerkt en een ontwikkeling doormaken in het verhaal, noemen we karakters. Personages die oppervlakkig blijven, niet veranderen en vaak stereotype eigenschappen hebben, noemen we types.
Welke personages beschouwt u als karakters, en welke als types? Zijn er types die wat u betreft meer uitgewerkt hadden kunnen worden? Welke?
Halverwege het boek zegt Goridiyeh tegen de hoofdpersoon: 'de stad heeft je veranderd.' Bent u dit met haar eens? Op welke manier? Is dit alleen het gevolg van het leven in de stad?
Terwijl de ademhaling van mijn moeder rustig en gelijkmatig werd, dacht ik terug aan de komeet en de voorspellingen van Hadji Ali, en hoezeer die mijn leven hadden beïnvloed. Is het noodlot inderdaad schuldig aan alles wat misgaat in het leven van de hoofdpersoon? Of had ze de dingen anders aan kunnen pakken? Vindt u het terecht dat haar moeder zo boos op haar is?

Tot slot, op de achterflap wordt Dochter van Isfahan vergeleken met De vliegeraar van Khaled Hosseini. De recensent van Vitaal vergelijkt de roman met boeken van Isabel Allende.
Wat vindt u van deze vergelijkingen? Is er een ander boek waar deze roman u aan doet denken? Waardoor komt dit?
In een interview zegt Amirrezvani door het schrijven van dit boek, bij te willen dragen aan de beeldvorming over Iran. Terwijl bij veel mensen vooral de recente gebeurtenissen en politiek bekend zijn, wil ze ons duidelijk maken dat er meer is, dat Iran een land met een rijke geschiedenis is.
Is dit wat u betreft gelukt? Is het beeld dat u heeft van Iran veranderd door het lezen van dit boek?